विंचूर येथे मातोश्री कै. विमलबाई दुसाने व्याख्यानमालेचे आज दुसरे पुष्प, इंद्रजीत देशमुख यांचे विचारप्रवर्तक प्रतिपादन; पालकत्वाच्या विविध पैलूंची उलगडण
न्यायभूमी
विंचूर (नाशिक) दि.०४ सुनील क्षिरसागर
“आजच्या काळात ‘स्टँडर्ड ऑफ लिव्हिंग’ सुधारण्यापेक्षा ‘स्टँडर्ड ऑफ लाइफ’ सुधारणे अधिक गरजेचे आहे. मुलांनी निव्वळ जगाच्या देखाव्यासाठी नव्हे, तर स्वतःचे जीवन समृद्ध करण्यासाठी जगले पाहिजे. प्रत्येकाच्या घरात आणि आईमध्ये एक समृद्ध ज्ञानपीठ दडलेले असते,” असे प्रेरक प्रतिपादन शिवम् प्रतिष्ठान (घारेवाडी) चे संस्थापक मा. इंद्रजीत देशमुख (काकाजी) यांनी केले.
मातोश्री कै. विमलबाई दुसाने यांच्या द्वितीय स्मृतिप्रीत्यर्थ आयोजित स्मृती व्याख्यानमालेचे दुसरे पुष्प गुंफताना ते ‘मुलांना बाहेरून नाही, तर आतून समृद्ध करूया!’ या विषयावर बोलत होते.
घर हेच मनातील किल्मिष घालवणारे केंद्र
भाषणामध्ये घराचे वातावरण आणि संस्कारांचे महत्त्व विशद करताना देशमुख म्हणाले, “चांगल्याचा स्वीकार आणि वाईटाचा धिक्कार करण्याची वृत्ती अंगी बाणली पाहिजे. मनातील किल्मिषाचा निचरा करण्याचे सर्वात पवित्र आणि योग्य केंद्र म्हणजे आपले घर होय.” आज माणूस कसा दिसतो यावर जास्त आणि कसा जगतो यावर कमी विचार करतो, अशी खंत व्यक्त करताना त्यांनी एडवर्ड टॉफ्लर यांच्या सिद्धांताचा हवाला देत पूर्वीच्या ‘माइंड अँड मॅटर’ची जागा आता निव्वळ ‘मॅटर’ने घेतल्याचे नमूद केले.
जीवनशैलीतील शिस्त आणि प्रहरांचे महत्त्व
घराच्या जाग येण्यावरून तिथली जीवनशैली स्पष्ट होते, हे सांगताना त्यांनी एका जुन्या दोह्याचा दाखला दिला:
“पहिले प्रहर सब कोई जागे, दुसरे प्रहर भोगी।
तिसरे प्रहर तस्कर जागे, चौथे प्रहर योगी।।”
याचबरोबर पहाटेचे ‘ऋषी स्नान’, सूर्योदयाचे ‘मनुष्य स्नान’ आणि दुपारच्या उन्हातील ‘राक्षस स्नान’ असा उल्लेख करत संस्कृतीतील वेळेचे आणि शिस्तीचे महत्त्व त्यांनी अधोरेखित केले.
’PARENT’ शब्दातून उलगडले सुजाण पालकत्व
पालकत्वाचे विविध प्रकार स्पष्ट करताना त्यांनी हुकूमशहा, घाबरट, रूढीवादी, तटस्थ आणि सुजाण पालकांची लक्षणे मांडली. प्रत्येक मुलामध्ये भाषिक, गणितीय, सांगीतिक, अवकाशीय, शारीरिक किंवा नैसर्गिक अशा विविध बुद्धिमत्ता असू शकतात, हे ओळखून पाल्याची दिशा ठरवावी, असे ते म्हणाले.
‘PARENT’ या शब्दाची सुंदर फोड करताना त्यांनी पुढील सूत्रे मांडली:
P – Preparedness (तयारी)
A – Awareness (जागरूकता)
R – Role Model (आदर्श आचरण)
E – Empathy (सहानुभूती)
N – Negativity Removal (नकारात्मकतेचा त्याग)
T – Trust (परस्पर विश्वास)
याशिवाय Nature (निसर्गदत्त गुण), Nurture (संगोपन) आणि Culture (संस्कार) या त्रिसूत्रीचा मेळ घालून व्यक्तिमत्त्व घडवण्याचे आवाहन त्यांनी केले.
”गुलाबाच्या नादात जाई-जुई कुस्करू नका!”
कवी संदीप जगताप यांच्या कवितेचा संदर्भ देत त्यांनी आईच्या संस्कारांचे मोल सांगितले. “बाजारात गुलाबाला मागणी आहे म्हणून आपल्या घरची जाई, जुई, शेवंती, सोनचाफ्याची फुले कुस्करून त्यांना जबरदस्तीने गुलाब बनवण्याच्या फंदात पडू नका. मुलांचे स्वतःचे वेगळेपण ओळखा आणि त्यांना ते फुलवू द्या,” असा मोलाचा सल्ला त्यांनी पालकांना दिला. तसेच घरात घरपण टिकवण्यासाठी नजर, शब्द, स्पर्श आणि निखळ प्रेम या चार गोष्टी महत्त्वाच्या असल्याचे नमूद केले.
डिजिटल युगात वाचनाची गरज
आजच्या धावपळीच्या आणि स्क्रीनच्या युगात पालकांनी व मुलांनी वाचनाकडे वळले पाहिजे, असे सांगत त्यांनी नीलांबरी जोशी यांच्या ‘माध्यम कल्लोळ’सह ‘Do It Now’ आणि ‘Detox Dopamine’ यांसारख्या पुस्तकांचा संदर्भ दिला.
“ज्याला आयुष्याचा खरा सूर गवसला, त्याच्या जगण्याचे सार्थक झाले. निव्वळ संपत्ती किंवा अर्थप्राप्तीसाठी जगण्यापेक्षा आयुष्य अर्थपूर्ण कसे बनेल याकडे लक्ष द्या,” या संदेशाने भाषणाचा समारोप झाला. या व्याख्यानाला परिसरातील पालक, शिक्षक, विद्यार्थी आणि नागरिकांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.
ठळक मुद्दे (कॉलम बॉक्ससाठी)—-:
स्टँडर्ड ऑफ लिव्हिंगपेक्षा ‘स्टँडर्ड ऑफ लाइफ’ महत्त्वाचे.
प्रत्येक मुलाचे वेगळेपण स्वीकारा; अवास्तव अपेक्षांचे ओझे लादू नका.
घरात घरपण टिकवण्यासाठी नजर, शब्द, स्पर्श आणि प्रेम हवे.
’तू कोणीही हो, पण आधी जगाचा लाडका हो!’
