संकटात शोधली संधी! द्राक्ष बागेत’मल्टी-क्रॉपिंग’चा यशस्वी प्रयोग;देवगावच्या पगार बंधूंची गरुडझेप
न्यायभूमी न्युज संस्थापक अभय पाटील,मुख्य संपादक दत्तात्रय दरेकर
न्यायभूमी
विंचूर दि.१५ फेब्रुवारी सुनील क्षीरसागर
अतिवृष्टीने द्राक्षाचे नुकसान झाले तरी खचून न जाता वांगी,टोमॅटो आणि भोपळ्यातून लाखो रुपयांच्या उत्पन्नाची पगार बंधूंना आशा.
यावर्षी निसर्गाच्या लहरीपणाचा आणि अतिवृष्टीचा मोठा फटका द्राक्ष बागांना बसला. वर्षभर पोटच्या लेकरासारख्या जपलेल्या बागा हातच्या गेल्याने अनेक शेतकरी हवालदिल झाले आहेत.
मात्र,देवगाव फाटा (ता.निफाड) येथील प्रयोगशील शेतकरी साहेबराव नारायण पगार आणि भाऊसाहेब नारायण पगार यांनी या संकटाचे रूपांतर संधीत केले आहे.
द्राक्ष बागेतच भाजीपाल्याचे आंतरपीक घेऊन त्यांनी ‘बहुफसली’ शेतीचा एक नवा आदर्श परिसरातील शेतकऱ्यांसमोर ठेवला आहे.
नियोजनाची यशस्वी गाथा: द्राक्ष बागेत वांगी आणि टोमॅटोचा बहर
पगार बंधूंनी आपल्या दोन एकर एस.एस.एन द्राक्ष बागेत ऑक्टोबर छाटणीनंतर अपेक्षित उत्पादन न मिळाल्याने तातडीने निर्णय घेतला. रिकाम्या हाताने न बसता त्यांनी नोव्हेंबरमध्ये एका एकरात ‘गॅलन’ तर दुसऱ्या एकरात ‘पंचगंगा’ जातीच्या वांग्यांची लागवड केली.
गॅलन वांगी: दिवसाआड १०० क्रेट उत्पादन मिळत असून, एकरी ५ ते ६ लाखांचे उत्पन्न अपेक्षित आहे.
पंचगंगा वांगी:३५० ते ४०० रुपये प्रति क्रेट दर मिळत असून, यातून ४ लाखांच्या उत्पन्नाची आशा आहे.
टोमॅटो प्रयोग: दीड एकर बागेत ‘विरांग’ जातीच्या उन्हाळी टोमॅटोची लागवड केली असून, पीक सध्या बहरात आहे.
कमी खर्चात जास्त नफा: ‘जुगाड’ नव्हे, आधुनिक तंत्रज्ञान!
पगार बंधूंच्या या प्रयोगाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी उपलब्ध साधनसामग्रीचा चपखल वापर केला:
ठिबक सिंचनाचा वापर: द्राक्ष बागेच्याच ठिबकचा वापर केल्याने पाणी आणि खत व्यवस्थापन एकत्रित झाले, ज्यामुळे अतिरिक्त खर्च वाचला.
मजुरी आणि मशागत बचत: द्राक्षाच्या दोन वेलींमधील मोकळ्या जागेचा वापर केल्याने वेगळी मशागत करावी लागली नाही.
—————————
तारांचा आधार: द्राक्ष बागेच्या लोखंडी खांब आणि तारांचा आधार घेऊन दीड एकरात भोपळ्याची लागवड केली आहे.
”द्राक्षाला माल आला नाही म्हणून हताश न होता आम्ही पर्यायी पिकांचा विचार केला.योग्य नियोजन केल्यास कोणतेही संकट संधी बनू शकते, हेच आम्हाला सिद्ध करायचे होते.”
— साहेबराव पगार, प्रयोगशील शेतकरी
—————————–
कृषी विभागाकडून कौतुक
निफाडचे तालुका कृषी अधिकारी सुधाकर पवार यांनी पगार बंधूंच्या या प्रयोगाचे कौतुक केले आहे. “अतिवृष्टीमुळे द्राक्ष शेती संकटात असताना आंतरपीक घेतल्यास आर्थिक जोखीम कमी होते. पगार बंधूंचा हा पॅटर्न इतर शेतकऱ्यांसाठी नक्कीच दिशादर्शक ठरेल,” असे त्यांनी नमूद केले.
महत्त्वाचे मुद्दे एका दृष्टिक्षेपात:
एकूण क्षेत्र: ५ ते ६ एकर (द्राक्ष बागेतील आंतरपीक).
लागवड खर्च: केवळ २५ हजार रुपये प्रति एकर.
अपेक्षित उत्पन्न: १० ते १२ लाख रुपये.
प्रमुख पिके: गॅलन वांगी, पंचगंगा वांगी, टोमॅटो आणि भोपळा.
